رفتن به محتوا

راهنمای جامع

DISC به زبان ساده: چهار سبک رفتاری و راه درست استفاده از آن‌ها

DISC چه می‌سنجد، از کجا آمده، شواهد چه می‌گویند و تیم‌ها چطور می‌توانند با چهار سبکش بهتر ارتباط بگیرند، بی‌آنکه آدم‌ها را در قالب بگذارند.

نوشتهٔ TraitLume Editorial۹ دقیقه مطالعه

هر تیمی این جلسه را تجربه کرده است. یک نفر می‌خواهد در همان دقیقهٔ اول اصل مطلب را بشنود و تا آخر جلسه تصمیم گرفته شود. دیگری می‌خواهد درباره‌اش حرف بزنند و بشنود بقیه چه حسی دارند. سومی بی‌صدا نگران است که هنوز کسی نپرسیده این تصمیم چه اثری بر کسانی دارد که کار را انجام می‌دهند. چهارمی یک صفحه‌گسترده آماده کرده و دلش می‌خواهد بداند چرا هیچ‌کس آن را نخوانده است.

هیچ‌کدامشان اشتباه نمی‌کنند. فقط با سبک‌های متفاوتی کار می‌کنند، و DISC یکی از محبوب‌ترین راه‌ها برای نام گذاشتن روی همین تفاوت‌هاست. این راهنما توضیح می‌دهد DISC چیست، از کجا آمده، شواهد چقدر پشتش هستند و چطور می‌شود از آن طوری استفاده کرد که به فهم متقابل برسد، نه به برچسب زدن.

مدلی دربارهٔ رفتار، نه عمیق‌ترین لایهٔ وجود شما

بسیاری از مدل‌های شخصیت تلاش می‌کنند توصیف کنند شما در عمق وجودتان چه کسی هستید. DISC هدف محدودتر و ملموس‌تری دارد: اینکه معمولاً چطور عمل می‌کنید، تصمیم می‌گیرید و ارتباط برقرار می‌کنید، به‌ویژه در محیط کار، و چه فضایی بهترین وجه شما را بیرون می‌آورد. همین تمرکز بخشی از دلیل رواج گستردهٔ آن در محیط‌های کاری است: دربارهٔ رفتاری حرف می‌زند که دیده می‌شود و قابل تنظیم است، نه دربارهٔ منش درونی.

DISC از کجا آمد؟

ایده‌های پشت DISC به روان‌شناس آمریکایی، ویلیام مولتون مارستون، برمی‌گردد که در سال ۱۹۲۸ کتاب هیجان‌های آدم‌های عادی (Emotions of Normal People) را منتشر کرد. مارستون می‌خواست بداند آدم‌های عادی و سالم وقتی به محیط اطرافشان واکنش نشان می‌دهند، هیجان را چطور در رفتار بروز می‌دهند. او پیشنهاد کرد که واکنش آدم‌ها به دو داوری بستگی دارد: اینکه محیط را مساعد می‌بینند یا نامساعد، و اینکه خود را قوی‌تر از آن می‌دانند یا ضعیف‌تر. از ترکیب این دو داوری، چهار الگو به دست آمد که مارستون آن‌ها را سلطه (Dominance)، ترغیب (Inducement)، تسلیم (Submission) و پیروی (Compliance) نامید.

مارستون زندگی حرفه‌ای پرماجرایی داشت. او را به خاطر پژوهش‌های اولیه دربارهٔ رابطهٔ فشار خون و دروغ‌گویی، و نیز خلق شخصیت کمیک «زن شگفت‌انگیز» (Wonder Woman) هم می‌شناسند؛ داستانی که جیل لپور، مورخ آمریکایی، با جزئیات روایت کرده است. اما کاری که مارستون نکرد، ساختن پرسش‌نامه بود. حدود میانهٔ قرن بیستم، روان‌شناس صنعتی‌ای به نام والتر کلارک فهرستی از صفت‌ها ساخت که نتایجش حول چهار عامل مارستون سامان می‌گرفت، و بعدها سازندگان دیگر نسخه‌های تجاری فراوانی تولید کردند. در این مسیر، برچسب‌ها هم به همان نام‌هایی تغییر کردند که امروز بیشتر مردم می‌شناسند: قاطعیت (D)، نفوذ (I)، ثبات (S) و وظیفه‌شناسی (C). حرف D همان Dominance مانده، اما در فارسی معمولاً آن را «قاطعیت» ترجمه می‌کنیم، چون به رفتار امروزی این سبک نزدیک‌تر است.

چون کار اصلی مارستون قدیمی است و مدل کلی مالک خاصی ندارد، امروز پرسش‌نامه‌های DISC بسیار متنوعی وجود دارد. برخی با علامت‌های تجاری ثبت‌شده‌ای مثل DiSC® منتشر می‌شوند. آزمون TraitLume مستقل است: با هیچ ناشر DiSC® وابستگی ندارد، از سوی هیچ‌کدام تأیید نشده و همهٔ عبارت‌هایش تازه و اختصاصی نوشته شده‌اند.

دو محور، چهار سبک

بیشتر مدل‌های امروزی DISC بر دو بُعد ساده استوارند:

  • ریتم: بیشتر برون‌گرا و پرشتاب هستید، یا خوددار و سنجیده؟
  • اولویت: بیشتر به سمت کار متمایلید (نتیجه، منطق، کیفیت) یا به سمت آدم‌ها (رابطه، احساس، هماهنگی)؟

اگر این به نظرتان آشناست، دلیلی دارد. روان‌شناسان مدت‌هاست رفتار اجتماعی را روی دو محور مشابه ترسیم می‌کنند که اغلب «سلطه» و «گرمی» نامیده می‌شوند. کار جری ویگینز دربارهٔ «دایرهٔ بین‌فردی» در سال ۱۹۷۹ نمونه‌ای کلاسیک از آن است. می‌شود DISC را خویشاوند ساده‌شده و کاربردی این سنت قدیمی‌تر و پرپژوهش‌تر دانست.

جایی که این دو محور یکدیگر را قطع می‌کنند، چهار سبک پدید می‌آید.

D: قاطعیت

برون‌گرا و کارمحور. کسانی که سبک D پررنگی دارند رک حرف می‌زنند، سریع تصمیم می‌گیرند و وقتی هدفی برای رسیدن یا مانعی برای برداشتن هست، بیشترین سرزندگی را حس می‌کنند. در بهترین حالت، شجاعت و شتاب می‌آورند. زیر فشار ممکن است بی‌حوصله یا تند به نظر برسند. کار کردن با D: با نتیجهٔ نهایی شروع کنید، به‌جای توضیح طولانی گزینه پیشنهاد دهید و آمادهٔ تصمیم‌گیری باشید.

I: نفوذ

برون‌گرا و مردم‌محور. کسانی که سبک I پررنگی دارند به‌راحتی رابطه می‌سازند، با شور و اشتیاق متقاعد می‌کنند و خوش‌بینی را به جمع می‌آورند. در بهترین حالت، آدم‌ها را دور یک ایده جمع می‌کنند. زیر فشار ممکن است بیش از توانشان قول بدهند یا جزئیات از دستشان برود. کار کردن با I: برای گفت‌وگو وقت بگذارید، تصویر کلی را در میان بگذارید و جزئیات را بعداً به‌صورت مکتوب پیگیری کنید.

S: ثبات

خوددار و مردم‌محور. کسانی که سبک S پررنگی دارند عمیق گوش می‌دهند، بی‌سروصدا از دیگران پشتیبانی می‌کنند و تیم را در دوره‌های تغییر سرپا نگه می‌دارند. در بهترین حالت، همان کسانی‌اند که کارها به خاطرشان واقعاً پیش می‌رود. زیر فشار ممکن است برای حفظ آرامش «بله» بگویند و مخالفتشان را در دل نگه دارند. کار کردن با S: دلیل تغییرها را توضیح دهید، فرصت سازگاری بدهید و مستقیم نظرشان را بپرسید.

C: وظیفه‌شناسی

خوددار و کارمحور. کسانی که سبک C پررنگی دارند پیش از عمل تحقیق می‌کنند، چیزهایی را می‌بینند که از چشم دیگران می‌افتد و استانداردهای بالایی دارند. در بهترین حالت، تیم را از خطاهای پرهزینه حفظ می‌کنند. زیر فشار ممکن است سخت‌گیر شوند یا در تحلیل گیر کنند. کار کردن با C: جزئیات را از قبل بفرستید، دقیق باشید و منتظر پرسش‌های سنجیده باشید.

ترکیب‌ها از تک‌حرف‌ها مهم‌ترند

تقریباً هیچ‌کس فقط یک سبک خالص ندارد. همه از هر چهار سبک استفاده می‌کنیم و بیشترمان یکی دو سبک داریم که طبیعی‌تر به نظر می‌رسند. به همین دلیل آزمون DISC در TraitLume هم سبک اصلی و هم سبک دوم شما را، همراه با نمره‌تان در هر چهار سبک، گزارش می‌دهد. یک D با سبک دوم پررنگ I معمولاً پیش‌برنده‌ای متقاعدکننده است؛ یک D با سبک دوم پررنگ C به احتمال بیشتر پیش‌برنده‌ای سخت‌گیر و دقیق است. ترکیب، داستانی بسیار غنی‌تر از یک حرف تنها روایت می‌کند.

موقعیت هم مهم است. بسیاری از آدم‌ها در محیط کار رفتاری متفاوت با خانه دارند و نقش‌ها رفتار را شکل می‌دهند: کسی که به‌طور طبیعی S است و سرپرست تیم می‌شود، ممکن است یاد بگیرد وقتی تصمیمی لازم است به سمت D برود. DISC حالت پیش‌فرض و راحت شما را توصیف می‌کند، نه مرزهای توانایی‌تان را.

شواهد، صادقانه

بهتر است DISC را چارچوبی کاربردی برای ارتباط بدانیم، نه سنجه‌ای دقیق و علمی از شخصیت. چند نکته را باید روشن گفت:

  • پژوهش‌ها کمتر از مدل‌های اصلی صفات است. بخش زیادی از پژوهش‌های موجود از راهنماهای فنی خودِ ناشران آزمون می‌آید. مطالعه‌های مستقل و داوری‌شده نسبتاً کم و اغلب کوچک‌اند. یک نمونه، پرسش‌نامه‌ای چهارخانه‌ای از سبک رفتاری را کنار یک سنجهٔ پنج عامل بزرگ گذاشت تا ببیند این دو چه رابطه‌ای دارند. چنین کارهایی مفیدند، اما تعدادشان آن‌قدر نیست که بتوان DISC را نقشهٔ کاملی از شخصیت دانست.
  • همه‌چیز را پوشش نمی‌دهد. DISC دربارهٔ قاطعیت و معاشرت‌پذیری زیاد حرف می‌زند و دربارهٔ حوزه‌هایی مثل کنجکاوی، حساسیت هیجانی یا صداقت بسیار کمتر. مدل‌هایی مثل پنج عامل بزرگ و HEXACO بر پایهٔ شواهد بسیار گسترده‌تری ساخته شده‌اند.
  • نتیجه‌ها می‌توانند جابه‌جا شوند. چون DISC بر رفتار تمرکز دارد، نیم‌رخ شما ممکن است با نقش، تیم و حال‌وهوای روزی که پاسخ می‌دهید تغییر کند.
  • ابزار استخدام نیست. DISC ترجیح را توصیف می‌کند، نه توانایی یا استعداد بالقوه را، و آدم‌هایی با هر سبکی در هر نوع نقشی موفق می‌شوند. به‌طور کلی‌تر، مرور سال ۲۰۰۷ گروهی از پژوهشگران باتجربه این پرسش را مطرح کرد که پرسش‌نامه‌های خودگزارشی شخصیت تا چه حد می‌توانند عملکرد شغلی را در فرایند گزینش پیش‌بینی کنند. نتایج DISC در TraitLume هرگز نباید تنها مبنای استخدام، ارتقا یا هر تصمیم شغلی دیگری باشد.

هیچ‌کدام از این‌ها DISC را بی‌فایده نمی‌کند. زبانی ساده و به‌یادماندنی برای تفاوت‌ها می‌تواند دقیقاً همان چیزی باشد که تیمی لازم دارد، به شرط آنکه همه به یاد داشته باشند این شروع یک گفت‌وگوست، نه سنجش ارزش آدم‌ها.

استفادهٔ درست از DISC در تیم

ارزش واقعی DISC در رابطه‌هاست. اگر درست به کار رود، کنجکاوی را جای اصطکاک‌های بی‌صدا می‌نشاند. چند عادت که کمک می‌کند:

  1. اشتراک‌گذاری داوطلبانه باشد. هیچ‌کس نباید مجبور شود نتیجه‌اش را فاش کند. در TraitLume نتیجه‌ها خصوصی می‌مانند، مگر اینکه خود فرد بخواهد به اشتراکشان بگذارد.

  2. نقشه بکشید، بعد سر عادت‌ها توافق کنید. اگر تیمتان بیشتر حول D و I جمع شده، با هم قرار بگذارید که پیش از جلسه‌ها جزئیات را برای همکارانی که به آن نیاز دارند بفرستید. اگر بیشتر به S و C متمایلید، توافق کنید وقتی وقت کم است، با اصل مطلب شروع کنید.

  3. از نیازها حرف بزنید، نه از تیپ‌ها. «اگر اول عددها را ببینم، بهتر فکر می‌کنم» بسیار مفیدتر از «من C هستم» است.

  4. سبک‌ها را بهانه نکنید. «من D هستم دیگر» دلیلی برای تندی نیست، همان‌طور که «من S هستم» دلیلی برای هرگز مخالفت نکردن نیست. هر سبکی می‌تواند انعطاف داشته باشد.

  5. به ریتم هم نگاه کنید. سبک فقط یک بخش از شیوهٔ کار آدم‌هاست. آزمون کد ریتم کاری به سرعت، تمرکز و انرژی در طول روز می‌پردازد؛ چیزی که اغلب اصطکاک‌هایی را توضیح می‌دهد که DISC به‌تنهایی توضیح نمی‌دهد.

چند پرسش برای تأمل

  • زیر فشار به کدام سبک پناه می‌برید و آیا همان سبکی است که در آرامش دارید؟
  • ارتباط با کدام هم‌تیمی برایتان از همه سخت‌تر است و او احتمالاً با کدام سبک کار می‌کند؟
  • این هفته چه تغییر کوچکی می‌توانید بدهید تا نیمی از راه را به سمت او بروید؟

خودتان امتحان کنید

اگر دوست دارید سبک اصلی و سبک دوم خودتان را ببینید و ایده‌هایی عملی برای کار با هر کدام از سبک‌های دیگر بگیرید، آزمون سبک‌های رفتاری DISC حدود هفت دقیقه طول می‌کشد و نتیجه‌هایتان خصوصی می‌ماند، مگر اینکه خودتان بخواهید به اشتراکشان بگذارید.

منابع

  • Marston, W. M. (1928). Emotions of Normal People. Kegan Paul, Trench, Trubner & Co.
  • Wiggins, J. S. (1979). A psychological taxonomy of trait-descriptive terms: The interpersonal domain. Journal of Personality and Social Psychology, 37(3), 395–412. https://doi.org/10.1037/0022-3514.37.3.395
  • Jones, C. S., & Hartley, N. T. (2013). Comparing correlations between four-quadrant and five-factor personality assessments. American Journal of Business Education, 6(4), 459–470. https://doi.org/10.19030/ajbe.v6i4.7945
  • Morgeson, F. P., Campion, M. A., Dipboye, R. L., Hollenbeck, J. R., Murphy, K., & Schmitt, N. (2007). Reconsidering the use of personality tests in personnel selection contexts. Personnel Psychology, 60(3), 683–729. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2007.00089.x
  • Lepore, J. (2014). The Secret History of Wonder Woman. Alfred A. Knopf.

موضوع‌ها

  • DISC
  • ارتباط مؤثر
  • کار تیمی
  • سبک کاری