راهنمای جامع
ارزشهای کاری: شغل باید چه چیزی به شما بدهد تا به دلتان بنشیند؟
حقوق، آزادی عمل، معنا یا همکاران خوب؟ راهنمایی دربارهٔ هشت ارزش کاری، پژوهشهای پشت آنها و استفاده از رتبهبندیتان در تصمیمهای واقعی شغلی.
نوشتهٔ TraitLume Editorial۸ دقیقه مطالعه
دو شغل ممکن است روی کاغذ مو به مو شبیه هم باشند: همان عنوان، همان وظایف، تقریباً همان حقوق. ولی یکی آخر هفته حالِ آرام و رضایتی بیسروصدا به شما میدهد و دیگری بیقراریای که اسمی برایش پیدا نمیکنید. خیلی وقتها راز این تفاوت ساده و شخصی است: یکی از این دو شغل همان چیزی را به شما میدهد که از کار میخواهید و دیگری نه.
روانشناسی شغلی برای این پدیده اسمی دارد: ارزشهای کاری. در این راهنما میخوانید ارزش کاری یعنی چه، پژوهشها از کجا آمدهاند، هشت ارزشِ آزمون «آنچه در کار اهمیت دارد» چه چیزهایی را توصیف میکنند، و چطور میشود از رتبهبندی خودتان هنگام سبکسنگین کردن یک پیشنهاد کاری، درخواست تغییر یا گفتوگو با تیم استفاده کرد.
ارزش کاری چیست و چه نیست
ارزش کاری پاداشی است که انتظار دارید شغل به شما بدهد. حقوق منصفانه یکی از آنهاست. اینکه به شما اعتماد کنند و بگذارند خودتان روش کار را انتخاب کنید هم همینطور. همکارانی که واقعاً دوستشان دارید، یا دیدن اینکه زحمتتان در زندگی کسی فرقی ایجاد کرده، هم از همین جنساند.
بهتر است سه پرسش را که بهراحتی با هم قاطی میشوند از هم جدا کنیم:
- علایق: از چه نوع کاری لذت میبرید (ساختن، کمک کردن، سازمان دادن، آفریدن).
- تواناییها: چه کاری را خوب انجام میدهید، همین حالا یا با آموزش.
- ارزشها: شغل در عوض باید چه چیزی به شما بدهد تا هم راضی باشید و هم بمانید.
ممکن است کسی خودِ کار را دوست داشته باشد، در آن هم خیلی خوب باشد، و باز هم برود، چون آن شغل هیچوقت امنیت، قدردانی یا مجالی برای نفس کشیدن به او نداده است. ارزشها همان بخشیاند که آدمها هنگام انتخاب شغل بیشتر از همه نادیدهاش میگیرند و هنگام توضیح دادن دلیل رفتنشان بیشتر از همه از آن حرف میزنند.
این ایده از کجا آمده است
اثرگذارترین پژوهشها دربارهٔ ارزشهای کاری از دههٔ ۱۹۶۰ در دانشگاه مینهسوتا آغاز شد، در برنامهای طولانی به رهبری رنه داویس و لوید لافکوئیست. نظریهٔ سازگاری شغلی که آنها پرورش دادند بر تناسبی دوسویه استوار است: وقتی شغل به چیزی پاداش میدهد که برایتان ارزش دارد، معمولاً از آن راضی هستید؛ و وقتی از پسِ خواستههای شغل برمیآیید، محیط کار هم معمولاً از شما راضی است. اگر هر دو سو با هم جور باشند، آدمها بیشتر میمانند و بهتر کار میکنند؛ اگر یک سو لنگ بزند، باید چیزی تغییر کند، وگرنه کسی میرود.
تیم مینهسوتا در طول چند دهه پاداشهای گوناگونی را که آدمها از کار میخواهند در شش خانوادهٔ بزرگ دستهبندی کرد. بعدها پایگاه دادهٔ مشاغل وزارت کار آمریکا، O*NET، همین شش خانواده را برای توصیف پاداشهای صدها شغل به کار گرفت. برای همین است که این شش نام را در ابزارهای مشاورهٔ شغلی زیادی میبینید.
آزمون ما همان شش خانوادهٔ کلاسیک را میسنجد و دو ارزش دیگر را هم به آنها افزوده که کارکنان امروز بارها و بارها از آنها نام میبرند:
- دستاورد: به کار گرفتن تواناییها و دیدن نتیجهٔ واقعی.
- استقلال: انتخاب روش کار، امتحان کردن ایدههای خود و پذیرفتن مسئولیت تصمیمها.
- قدردانی و جایگاه: دیده شدن سهمتان، امکان پیشرفت، فرصت رهبری و جایگاهی محترم.
- روابط کاری: همکاران خوب، همکاری، و کاری که هرگز از شما نخواهد خلاف وجدانتان رفتار کنید.
- حمایت سازمانی: قوانین منصفانه، مدیری که پشتتان باشد، و آموزش و ابزار لازم برای انجام کار.
- امنیت و شرایط کار: حقوق منصفانه، شغلی باثبات، مزایا و محیطی امن و آبرومند.
- انعطاف و تعادل: اختیاری دربارهٔ زمان و مکان کار، و جا برای بقیهٔ زندگی.
- معنا و اثرگذاری: کاری که معنایی فراتر از حقوق آخر ماه داشته باشد و فرقی در دنیا ایجاد کند.
دو ارزش آخر از چارچوب اصلی مینهسوتا نیامدهاند؛ از پژوهشهای تازهتر دربارهٔ کار معنادار و دربارهٔ جا گرفتن کار در کنار خانواده، سلامت و مراقبت از دیگران گرفته شدهاند. این را در خود آزمون هم صریح گفتهایم، چون صداقت دربارهٔ ریشهٔ یک ایده بخشی از درست به کار بردن آن است.
چرا پاسخهایتان با میانگینِ خودتان مقایسه میشود
هر پرسشنامهٔ ارزشهای کاری با یک مشکل عملی روبهروست: تقریباً همهچیز خوب به نظر میرسد. چه کسی حقوق منصفانه، همکاران مهربان، آزادی عمل و معنا را نمیخواهد؟ اگر هر ارزش را جداگانه نمره بدهید، خیلیها به همهچیز نمرهٔ بالا میدهند و نتیجه حرف چندانی برای گفتن ندارد.
برای همین، «آنچه در کار اهمیت دارد» پاسخهایتان را با میانگین خودتان میسنجد. نتیجه نشان میدهد چه چیزی را بالاتر و چه چیزی را پایینتر از بقیه میگذارید. ارزشی که ته فهرستتان قرار گرفته ممکن است همچنان برایتان مهم باشد؛ فقط وقتی با بقیه رقابت میکند، کمتر به حساب میآید. و این دقیقاً همان اطلاعاتی است که لازم دارید، چون هیچ شغل واقعی همهچیز را با هم نمیدهد.
این روش بهایی هم دارد که خوب است بدانید. نمرههایی که اینطور ساخته میشوند شکلِ اولویتهای شما را نشان میدهند و نمیشود آنها را مستقیم با نمرههای کس دیگری مقایسه کرد. اگر نوار «قدردانی» همکارتان از نوار شما بلندتر است، معنایش این نیست که او بهطور مطلق بیشتر از شما به قدردانی اهمیت میدهد؛ فقط یعنی قدردانی در ترتیبِ خود او بالاتر نشسته است.
هیچ ارزشی والاتر از دیگری نیست
توصیههای شغلی گاهی سلسلهمراتبی پنهان دارند: شور و معنا در بالا، حقوق و امنیت جایی پایینتر، انگار کسی که به درآمد پایدار اهمیت میدهد رؤیاهای بزرگی ندارد. به نظر ما این نگاه بیشترِ کسانی را که در دنیا کار میکنند از قلم میاندازد.
حقوقی باثبات به آدم امکان میدهد برنامه بریزد، خرج خانواده را بدهد، قرضش را صاف کند، برای خانوادهاش در وطن پول بفرستد یا دستکم شبها راحت بخوابد. برای کسی که در کشوری تازه زندگیاش را از نو میسازد، یا مسئولیت پدر و مادر و فرزندانش را بر دوش دارد، اولویت دادن به امنیت و شرایط کار نشانهٔ کمبودن جاهطلبی نیست؛ اغلب شکل عملیِ محبت است. به همین ترتیب، قدردانی و جایگاه خودنمایی نیست؛ در بسیاری از فرهنگها جایگاهی محترم دستاوردی مشترک و ادای دینی است به کسانی که برایش از خود گذشتهاند. انعطاف و تعادل هم نشانهٔ تعهد کم نیست؛ برای پدر و مادرها، مراقبان و کسانی که با بیماریای کنار میآیند، اغلب همان چیزی است که تعهد را ماندگار میکند.
هدف آزمون رسیدن به ترتیبی «بهتر» نیست؛ شناختن ترتیبِ خودتان است.
پژوهشها چه میگویند و چه نمیگویند
ایدهٔ اصلی، یعنی اینکه آدمها وقتی شغل چیزی را که برایشان ارزش دارد فراهم کند راضیترند، پشتوانهٔ محکمی دارد. فراتحلیل بزرگی که امی کریستوفبراون و همکارانش (۲۰۰۵) انجام دادند، پژوهشهای مربوط به انواع تناسب در کار را کنار هم گذاشت. تناسب میان فرد و شغلش بهروشنی با رضایت شغلی و تعهد سازمانی بیشتر و با تمایل کمتر به ترک کار همراه بود. بیشتر این پژوهشها بر گزارش خود افراد تکیه دارند و بسیاری همهچیز را در یک مقطع زمانی سنجیدهاند؛ پس همبستگی را محکمتر از رابطهٔ علّی نشان میدهند. با این حال، الگو یکدست است.
دو ارزش تازهتر بر پژوهشهای جداگانهای تکیه دارند. مرورهایی دربارهٔ کار معنادار، مثل پژوهش روسو، دکاس و رژسنیفسکی (۲۰۱۰)، سرچشمههای گوناگون معنا در کار را برمیشمارند: از خودِ کار گرفته تا همکاران، مأموریت سازمان و حس سهیم بودن در زندگی دیگران. پژوهشهای مربوط به انعطاف از آنچه تیترها میگویند پیچیدهترند. فراتحلیل آلن و همکارانش (۲۰۱۳) نشان داد که ترتیبات کاری منعطف با تعارض کمتر میان کار و خانواده همراه است، اما این اثرها کوچک بودند و به نوع انعطاف بستگی داشتند: اینکه انعطاف دربارهٔ زمان کار بود یا مکان آن، و اینکه آدمها واقعاً از آن استفاده میکردند یا فقط روی کاغذ در اختیارشان بود. یکی از دلایلی که آزمون هم دربارهٔ زمان و هم دربارهٔ مکان میپرسد همین است، و همینطور دلیل اینکه بهتر است از کارفرما دربارهٔ رویهٔ واقعی بپرسید، نه فقط سیاست مکتوب.
و یک نکتهٔ صادقانه دربارهٔ ابزار خودمان: عبارتهای «آنچه در کار اهمیت دارد» نوشتهٔ خود ماست و این نسخه هنوز در پژوهشی منتشرشده اعتباریابی نشده است. نظریهٔ پشت آن پشتوانهٔ خوبی دارد؛ خودِ پرسشنامه تازه است. نیمرختان را آینهای برای تأمل بدانید، نه سنجشی با دقت اعشاری.
ارزشهای کاری، ارزشهای زندگی و علایق
گاهی میپرسند این آزمون با یک آزمون کلی ارزشها چه فرقی دارد. پاسخ کوتاه، دامنهٔ آنهاست. مدلی از ارزشهای زندگی، مثل مدلی که پشت آزمون ارزشهای شوارتز است، توصیف میکند چه چیزی کل زندگیتان را هدایت میکند: سنت، خیرخواهی، موفقیت، برانگیختگی و مانند اینها، چیدهشده روی دایرهای که ارزشهای همسایهاش یکدیگر را تقویت میکنند. «آنچه در کار اهمیت دارد» پرسشی محدودتر میپرسد: شغل باید چه چیزی به شما بدهد؟ این دو اغلب همجهتاند، اما به دو پرسش متفاوت پاسخ میدهند؛ ممکن است کسی در زندگی ماجراجویی را دوست داشته باشد و در کار شغلی بسیار امن بخواهد.
ارزشهای کاری به شما نمیگویند چه حرفهای را انتخاب کنید. آنها توصیف میکنند شغل باید چه چیزی فراهم کند، نه اینکه از انجام چه کاری لذت میبرید. نتیجهتان را کنار آزمونی برای علایق، مثل آزمون علایق شغلی هالند، و کنار گفتوگوهای واقعی و آزمایشهای کوچک بگذارید تا حرفههایی را پیدا کنید که با هر دو جور باشند.
استفاده از نتیجه در تصمیمهای واقعی
فهرستی رتبهبندیشده فقط وقتی به کار میآید که چشمتان را به چیزهای تازهای باز کند. چند راه برای به کار بستن آن:
وقتی پیشنهاد کاری را میسنجید. از عنوان شغل فراتر بروید و به شرایطی نگاه کنید که به ارزشهای بالای فهرستتان مربوطاند. اگر حمایت سازمانی در صدر است، سعی کنید مدیر آیندهتان را ببینید و بپرسید افراد تازهوارد چطور آموزش میبینند. اگر استقلال در صدر است، بپرسید چه کسی روش کار را تعیین میکند و هر چند وقت یک بار باید گزارش بدهید. اگر انعطاف و تعادل در صدر است، به جای تکیه بر سیاست مکتوب بپرسید یک هفتهٔ معمولی، با عصرهایش، چه شکلی است. اگر امنیت و شرایط کار در صدر است، نوع قرارداد، مزایا و شیوهٔ بازنگری حقوق را بخوانید. پرسیدن اینها کاملاً بجاست.
وقتی دو گزینهٔ خوب با هم رقابت میکنند. تمرین سادهای را امتحان کنید: فرض کنید هر گزینه فقط چهار ارزش از هشت ارزش را میدهد و تصمیم بگیرید کدام مجموعه را انتخاب میکنید. با ترکیبهای دیگر تکرارش کنید. انتخابهای واقعی آدم را وادار به بدهبستان میکنند، و اینکه کدام کنار گذاشتن آسان است و کدام دردناک، اغلب اولویتهایی را نشان میدهد که هیچ پرسشنامهای نمیتواند.
وقتی شغلی «بد نیست» ولی چیزی کم است. به بهترین و سختترین دورههای کاریتان، یا دوران تحصیل و کار داوطلبانه، فکر کنید. در روزهای خوب چه چیزی بود؟ در روزهای سخت چه چیزی نبود؟ پاسخ اغلب مستقیم به یکی دو ارزش اشاره میکند.
وقتی با مدیرتان حرف میزنید. نیمرختان کلماتی به شما میدهد برای گفتوگویی که شروعش سخت است. «وقتی نتیجهٔ کاری را که میسازم میبینم، بهترین کارم را میکنم» خیلی سودمندتر از «کمی حوصلهام سر رفته» است.
ارزشهای کاری در تیم
تیمها میتوانند از به اشتراک گذاشتن نیمرخها سود زیادی ببرند، به شرط اینکه همه خودشان بخواهند. در تیمی که یک نفر «قدردانی و جایگاه» را در صدر دارد و دیگری «روابط کاری» را، ممکن است دربارهٔ شیوهٔ اعتبار دادن به افراد اختلاف پیش بیاید، و همین نام بردن از این تفاوت میتواند از اصطکاک زیادی بکاهد.
اینکه آزمون برای چه کاری نیست هم به همان اندازه مهم است. «آنچه در کار اهمیت دارد» برای گزینش طراحی یا اعتباریابی نشده است و هرگز نباید برای استخدام، رد کردن، ترفیع یا رتبهبندی کسی به کار رود. سازمان فقط وقتی نتیجهٔ شما را میبیند که خودتان آن را به اشتراک بگذارید، و طبق شرایط ما فقط میتواند از آن برای تأمل، رشد و گفتوگو استفاده کند، مثلاً در دوران آشنایی با محیط کار یا در جلسهای دونفره.
ارزشهایتان ممکن است تغییر کنند
ارزشهای کاری بیشتر از شخصیت تغییر میکنند. مرحلهٔ زندگی، مسئولیت مراقبت از دیگران، فشار مالی و تجربه همه میتوانند جای اولویتها را عوض کنند. انعطاف و امنیت اغلب وقتی نیازهای خانواده بیشتر میشود بالا میروند و معنا گاهی در سالهای بعدیِ مسیر کاری پررنگتر میشود. اگر در نقطهٔ عطفی، مثل تولد فرزند، مهاجرت یا تغییر مسیر شغلی، دوباره آزمون بدهید و ترتیب دیگری ببینید، این تناقض نیست؛ نکتهای تازه دربارهٔ امروزِ شماست.
ترتیبِ خودتان را پیدا کنید
اگر در حال سبکسنگین کردن تصمیمی هستید، یا فقط برایتان سؤال است که چرا شغلی کاملاً معقول به دلتان نمینشیند، شاید دیدن اولویتهایتان بهروشنی کمک کند. آزمون آنچه در کار اهمیت دارد را در فرصتی آرام انجام دهید؛ حدود هفت دقیقه وقت میگیرد. سه ارزش اصلیتان، ارزشهایی که در آنها بیشترین انعطاف را دارید، و پرسشهایی برای گفتوگوی بعدیتان دربارهٔ کار را خواهید دید. نتیجهها خصوصی میمانند، مگر اینکه خودتان بخواهید به اشتراکشان بگذارید.
منابع
- Dawis, R. V., & Lofquist, L. H. (1984). A Psychological Theory of Work Adjustment: An Individual-Differences Model and Its Applications. University of Minnesota Press.
- Kristof-Brown, A. L., Zimmerman, R. D., & Johnson, E. C. (2005). Consequences of individuals' fit at work: A meta-analysis of person–job, person–organization, person–group, and person–supervisor fit. Personnel Psychology, 58(2), 281–342. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2005.00672.x
- Rosso, B. D., Dekas, K. H., & Wrzesniewski, A. (2010). On the meaning of work: A theoretical integration and review. Research in Organizational Behavior, 30, 91–127. https://doi.org/10.1016/j.riob.2010.09.001
- Allen, T. D., Johnson, R. C., Kiburz, K. M., & Shockley, K. M. (2013). Work–family conflict and flexible work arrangements: Deconstructing flexibility. Personnel Psychology, 66(2), 345–376. https://doi.org/10.1111/peps.12012
- O*NET Resource Center. Work Values (content model elements 1.B.2). https://www.onetcenter.org/dictionary/30.2/text/work_values.html
موضوعها
- ارزشهای کاری
- رضایت شغلی
- انتخاب شغل
- تناسب فرد و شغل