رفتن به محتوا

راهنمای جامع

چه جور دوستی هستید؟ راهنمای شناخت نیازهای دوستی

شش چیزی که آدم‌ها از دوستی می‌خواهند، دو شیوهٔ رفتار در دوستی، یافته‌های پژوهشی دربارهٔ دوست‌یابی و راه ساختن حلقه‌ای از دوستان که دوام بیاورد.

نوشتهٔ TraitLume Editorial۷ دقیقه مطالعه

دوستی آزادانه‌ترین رابطه‌ای است که انتخاب می‌کنیم، و شاید همان رابطه‌ای که کمتر از همه به آن فکر می‌کنیم. نه مراسمی دارد، نه قراردادی، و معمولاً هیچ‌کس نمی‌نشیند بگوید از این رابطه چه انتظاری دارد. با این همه، دوستان روی حال‌وهوای هر روزمان، شیوهٔ کنار آمدنمان با فشارها و حتی، در گذر سال‌ها، روی سلامتمان اثر می‌گذارند.

این راهنما نگاهی می‌اندازد به اینکه آدم‌ها واقعاً از دوستی چه می‌خواهند، این نیازها چطور از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند، پژوهش‌ها دربارهٔ دوست‌یابی و نگه داشتن دوستان در بزرگسالی چه می‌گویند، و چطور می‌شود از این دانسته‌ها استفاده کرد بی‌آنکه دوستی را به پروژه تبدیل کنیم. پشتوانهٔ این نوشته همان ایده‌هایی است که آزمون «دوستی که هستید» در TraitLume بر آن‌ها بنا شده است.

چرا دوستی ارزش توجه دارد

در سال ۲۰۱۰، جولیان هولت‌لونستاد، تیموتی اسمیت و بردلی لیتون نتایج ۱۴۸ پژوهش را کنار هم گذاشتند که بیش از ۳۰۰ هزار نفر را در طول زمان دنبال کرده بودند. در دورهٔ این پژوهش‌ها، احتمال زنده ماندنِ کسانی که پیوندهای اجتماعی قوی‌تری داشتند حدود ۵۰ درصد بیشتر از کسانی بود که پیوندهایشان ضعیف‌تر بود. این به آن معنا نیست که دوستی دارو است، یا آدم کم‌حرف در خطر است. معنایش این است که پیوند با دیگران تجمل نیست؛ در کنار خواب، تحرک و غذا، بخشی از زندگی‌ای است که سرپا می‌ماند.

مشکل دیگری هم هست که کمتر به چشم می‌آید: دوستانِ بسیاری از بزرگسالان، بی‌آنکه خودشان چنین تصمیمی گرفته باشند، کم‌کم کمتر می‌شوند. مدرسه و نخستین شغل‌ها هر روز آدم‌هایی را سر راهمان می‌گذارند. بعدها، جابه‌جایی، ساعت‌های طولانی کار، فرزندپروری و مراقبت از خانواده بی‌صدا حلقه را کوچک می‌کنند. وقتی بدانید چه نوع دوستی‌ای شما را سیراب می‌کند، آگاهانه از نو ساختن آسان‌تر می‌شود.

ایده‌های کهن، پژوهش‌های تازه

آدم‌ها از دیرباز به دوستی اندیشیده‌اند. ارسطو دوستی‌هایی را که بر پایهٔ لذت، سودمندی یا منش مشترک بنا شده‌اند از هم جدا می‌کرد و گونهٔ سوم را کمیاب‌ترین و بهترین می‌دانست. «گفتارهای» کنفوسیوس با شادی رسیدن دوستی از راه دور آغاز می‌شود. شعر فارسی هم، از دلدادگی مولانا به شمس تبریزی به این سو، دوست حقیقی را کسی می‌داند که آدم را از درون دگرگون می‌کند.

روان‌شناسی امروز کوشیده است دقیق‌تر بگوید دوستان چه چیزهایی به ما می‌دهند. رابرت وایس، جامعه‌شناس، در سال ۱۹۷۴ از «تدارکات اجتماعی» گفت؛ چیزهایی مثل احساس ارزشمندی، کسی که بشود به او تکیه کرد و راهنمایی. مورتون مندلسون و فرانسیس ابود در سال ۱۹۹۹ کارکردهای دوستی را برشمردند، از جمله همراهی، کمک، صمیمیت، پشتیبانی قابل اتکا، تأیید خود و امنیت عاطفی. جفری هال، پژوهشگر ارتباطات، هم در فراتحلیلی در سال ۲۰۱۱ انتظارات مردم از دوست آرمانی را در چهار دستهٔ کلی جای داد: وفاداری و اعتماد، نزدیکی و گشودگی، فعالیت‌های مشترک، و منابع و جایگاهی که دوست می‌تواند در اختیار بگذارد.

این چارچوب‌ها در یک نکتهٔ مهم هم‌نظرند: دوستی یک چیز واحد نیست. دوستی‌های مختلف چیزهای مختلفی می‌دهند و آدم‌های مختلف بیش از همه چیزهای مختلفی می‌خواهند.

شش نیاز در دوستی

آزمون TraitLume این ایده‌ها را در شش نیاز دسته‌بندی می‌کند. بیشتر آدم‌ها کم‌وبیش برای هر شش نیاز ارزش قائل‌اند؛ تفاوت در این است که کدام‌ها پیشتازند.

شادی مشترک

برای بعضی‌ها دوستی چیزی است که با هم انجامش می‌دهند: خنده، بازی، سفر، سرگرمی‌های مشترک و برنامه‌های یک‌دفعه‌ای. وقتی شادی تمام شود، دوستی هم کم‌رنگ می‌شود. اگر این توصیف به شما می‌خورد، احتمالاً انرژی و سبکی به جمع دوستانتان می‌آورید.

صمیمیت عاطفی

برای عده‌ای دیگر، دوستی یعنی واقعاً شناخته شدن: درد دل کردن، حرف زدن بی‌پرده و داشتن کسی که دنیای درونتان را می‌فهمد. دوستی‌هایی که در سطح می‌مانند، حتی اگر دلپذیر باشند، ممکن است احساس تنهایی بدهند.

وفاداری و اعتماد

اینجا قلب دوستی اعتماد است: آدم‌هایی که سر قولشان می‌مانند، رازتان را نگه می‌دارند، در غیابتان از شما دفاع می‌کنند و در گذر سال‌ها همان می‌مانند که بودند. برنامه‌ای که لغو می‌شود یا قولی که شکسته می‌شود، برای این افراد سنگین‌تر از دیگران است.

کمک عملی

بعضی‌ها محبت را در عمل حس می‌کنند: رساندن با ماشین، غذایی در روزهای بیماری، کمک در اسباب‌کشی، راهنمایی برای پیدا کردن کار. معمولاً خودشان هم محبتشان را همین‌طور نشان می‌دهند. این نیاز اغلب وقتی کسی تازه در جایی جدید ساکن شده، حیاتی می‌شود.

رشد و چالش

عده‌ای دوستانی می‌خواهند که آن‌ها را بهتر کنند: حقیقت را صادقانه بگویند، بر سر ایده‌ها بحث کنند، دانسته‌هایشان را به اشتراک بگذارند و آن‌ها را به سوی هدف‌هایشان هل بدهند. دوستی‌ای که در آن هیچ چیز تازه‌ای رخ نمی‌دهد، این آدم‌ها را بی‌قرار می‌کند.

دلگرمی

و بعضی‌ها وقتی دوستی به آن‌ها می‌گوید «به تو ایمان دارم»، از همیشه قوی‌ترند. جشن گرفتن خبرهای خوب، اطمینان دادن در لحظه‌های تردید و قدردانی از تلاش برایشان عمیقاً مهم است. پژوهش‌های شلی گیبل و همکارانش دربارهٔ واکنش آدم‌ها به خبرهای خوب یکدیگر نشان می‌دهد که چنین پاسخ گرم و مشتاقانه‌ای به‌طور کلی روابط را محکم‌تر می‌کند.

هیچ‌کدام از این نیازها پخته‌تر یا «واقعی‌تر» از دیگری نیست. نمرهٔ پایین فقط یعنی آن نیاز در زندگی شما سهم کوچک‌تری دارد. پرسش سودمند این نیست که «کدام بهتر است؟»، بلکه این است: «من به کدام بیشتر نیاز دارم و کدام را طبیعی‌تر می‌بخشم؟»

دو شیوهٔ رفتار در دوستی

نیازها می‌گویند چه می‌خواهید. دو طیف دیگر می‌گویند چگونه به سراغش می‌روید، و هر دو سرِ هر طیف سالم است.

پیش‌قدمی یعنی چقدر آسان آغازگر تماس می‌شوید: پیشنهاد دادن برنامه، فرستادن اولین پیام، زنده کردن دوستی‌ای که ساکت مانده. بعضی‌ها ذاتاً آغازگرند. بعضی دیگر گرم پاسخ می‌دهند اما به‌ندرت شروع می‌کنند، اغلب چون نگران‌اند مزاحم باشند.

اگر به سرِ آرام‌تر این طیف نزدیک‌اید، یک یافته ممکن است به کارتان بیاید. پگی لیو و همکارانش در مجموعه پژوهش‌هایی که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، دیدند آدم‌ها مدام دست‌کم می‌گیرند که دیگران چقدر از پیام یا تماسشان خوشحال می‌شوند، به‌ویژه وقتی پیام غیرمنتظره باشد. آن پیام کوتاهی که در فرستادنش دودل‌اید، احتمالاً بیش از آنچه فکر می‌کنید خوشایند است.

حلقهٔ دوستان یعنی به چند دوست نزدیک گرایش دارید یا به شبکه‌ای گسترده و گوناگون. حلقه‌های کوچک عمق و پیوستگی می‌دهند؛ حلقه‌های بزرگ تنوع، اطلاعات و تاب‌آوری، وقتی یکی از دوستی‌ها ساکت می‌شود. هیچ‌کدام بهتر نیست. مشکل معمولاً وقتی پیش می‌آید که دو دوست گمان کنند دیگری هم همان شکل را می‌خواهد.

دوستی وقت می‌خواهد، به معنای واقعی کلمه

یکی از کاربردی‌ترین یافته‌های پژوهشی دربارهٔ دوستی از پژوهش جفری هال در سال ۲۰۱۹ می‌آید که می‌پرسید ساختن یک دوستی چقدر طول می‌کشد. او بر پایهٔ پرسش‌نامه‌هایی از بزرگسالانی که تازه جابه‌جا شده بودند و دانشجویانی که تازه وارد دانشگاه شده بودند، تخمین زد که از آشنایی تا دوستی معمولی تقریباً ۵۰ ساعت با هم بودن لازم است، برای دوست شدن حدود ۹۰ ساعت، و برای دوست نزدیک شدن بیش از ۲۰۰ ساعت. اینکه آن ساعت‌ها را چطور می‌گذرانید هم مهم است: گفت‌وگوی بی‌دغدغه، شوخی و از حال هم باخبر شدن ظاهراً بیش از صرفِ همکار بودن نزدیکی می‌سازد.

این یافته در خودش دلگرمی آرامی دارد. اگر دوستی تازه‌ای کند پیش می‌رود، طبیعی است و حکمی دربارهٔ شما نیست. نزدیکی در ساعت‌های معمولی ساخته می‌شود: پیاده‌روی هفتگی، قهوهٔ همیشگی، گروه پیام‌رسانی که هنوز زنده است.

از نو شروع کردن در شهر یا کشوری تازه

مهاجرت زندگی اجتماعی را از صفر شروع می‌کند. بسیاری از کسانی که مهاجرت کرده‌اند یا به شهر دیگری رفته‌اند، می‌گویند یک سال یا بیشتر طول کشید تا زندگی اجتماعی‌شان دوباره محکم شود، و ماه‌های اول ممکن است به‌طرز غیرمنتظره‌ای تنها بگذرد، حتی وقتی همه‌چیز دیگر خوب پیش می‌رود.

نیازهایتان همراهتان سفر می‌کنند؛ آنچه تغییر می‌کند این است که چند تا از آن‌ها برآورده می‌شوند. چند پیشنهاد که معمولاً کمک می‌کند:

  • جاهای تکرارشونده انتخاب کنید. یک کلاس، گروه کُر، تیم ورزشی، کار داوطلبانهٔ هفتگی یا سرای محله هر هفته همان چهره‌ها را جلوی شما می‌گذارد، و آن ۵۰ ساعت همین‌طور جمع می‌شود.
  • با قوی‌ترین نیازتان شروع کنید. اگر برای کمک عملی ارزش قائلید، آن را پیشکش کنید: هم تازه‌واردها و هم قدیمی‌ها یادشان می‌ماند چه کسی در جابه‌جایی کارتن‌ها کمکشان کرد. اگر شادی مشترک برایتان مهم است، شب بازی را خودتان راه بیندازید.
  • دوستی‌های قدیمی را آگاهانه زنده نگه دارید. تماسی منظم با دوستی در وطن می‌تواند نیازتان به صمیمیت را برآورده کند تا دوستی‌های تازه جان بگیرند.
  • به هر دو دنیا جا بدهید. دوستانی از فرهنگ خودتان راحتی و زبان مشترک می‌آورند؛ دوستانی از سرزمین تازه‌تان درهایی را باز می‌کنند که از وجودشان خبر نداشتید. خیلی‌ها می‌بینند به هر دو نیاز دارند.

وقتی دوستی کم‌رنگ شده است

همه فصل‌های تنهایی را تجربه می‌کنند: بعد از مهاجرت، جدایی، تولد فرزند، داغ عزیزی یا دوره‌ای بیماری. تنهایی نشانه‌ای است، مثل گرسنگی، که نیازی برآورده نشده است. نقصی در منش شما نیست.

اگر تنهایی مدت زیادی طول کشیده، سنگین شده یا با غم پایدار، خواب نامنظم یا احساس ناامیدی همراه است، لطفاً با پزشک یا مشاوری صحبت کنید. کمک خواستن، خودش نوعی پیوند است.

گفت‌وگو دربارهٔ نتیجه با یک دوست

دوستی به‌ندرت با گفت‌وگوی صریح دربارهٔ نیازها همراه است، و برای همین سوءتفاهم‌ها گاهی سال‌ها می‌مانند. یکی فکر می‌کند شامی در ماه دست‌ودلبازی است؛ دیگری در فاصلهٔ این شام‌ها احساس می‌کند فراموش شده است. یکی نصیحت را نشانهٔ محبت می‌داند؛ دیگری آن را انتقاد می‌شنود.

یک نتیجه می‌تواند آغاز گفت‌وگویی ملایم باشد:

  • «فهمیدم خوش‌قولی و قابل‌اتکا بودن برایم خیلی مهم است. وقتی برنامه‌ها سر جایشان می‌مانند، برایم معنای زیادی دارد.»
  • «من محبتم را با کمک در کارهای عملی نشان می‌دهم. تو هم همین را لازم داری یا ترجیح می‌دهی فقط حرف بزنیم؟»
  • «ما هر دو منتظر می‌مانیم کسی دعوتمان کند. چطور است یک قرار ثابت بگذاریم؟»

دو اصل این گفت‌وگو را مهربان نگه می‌دارد. فقط وقتی نتیجه‌ها را در میان بگذارید که هر دو بخواهید. و هرگز از نتیجه برای رتبه‌بندی دوستان، امتیاز دادن به آن‌ها یا تصمیم‌گیری دربارهٔ اینکه چه کسی «لایق» وقت شماست استفاده نکنید. TraitLume مخاطبانتان را رتبه‌بندی نمی‌کند و پیشنهاد نمی‌دهد با چه کسی جور می‌شوید، و هیچ آزمونی نمی‌تواند پیش‌بینی کند کدام دوستی‌ها دوام می‌آورند. دوستی‌ها بیش از هر چیز با وقت گذراندن با هم، مهربانی و رفتار دو نفر با یکدیگر رشد می‌کنند.

امتحانش کنید

اگر دوست دارید الگوی خودتان را به زبان بیاورید، آزمون دوستی که هستید حدود هفت دقیقه وقت می‌گیرد. در گزارش این‌ها را می‌بینید: دو نیاز برتر دوستی‌تان، جایگاهتان در طیف پیش‌قدمی و حلقهٔ دوستان، و پیشنهادهایی عملی برای پیدا کردن و نگه داشتن دوستی‌هایی که با شما جورند، از جمله وقتی در جایی تازه از نو شروع می‌کنید. اگر روابط نزدیکتان به‌طور کلی ذهنتان را مشغول کرده، آزمون سبک دلبستگی شیوهٔ کنار آمدن شما با نزدیکی و فاصله را بررسی می‌کند.

منابع

  • Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., & Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000316
  • Hall, J. A. (2019). How many hours does it take to make a friend? Journal of Social and Personal Relationships, 36(4), 1278–1296. https://doi.org/10.1177/0265407518761225
  • Hall, J. A. (2011). Sex differences in friendship expectations: A meta-analysis. Journal of Social and Personal Relationships, 28(6), 723–747. https://doi.org/10.1177/0265407510386192
  • Mendelson, M. J., & Aboud, F. E. (1999). Measuring friendship quality in late adolescents and young adults: McGill Friendship Questionnaires. Canadian Journal of Behavioural Science, 31(2), 130–132.
  • Liu, P. J., Rim, S., Min, L., & Min, K. E. (2023). The surprise of reaching out: Appreciated more than we think. Journal of Personality and Social Psychology, 124(4), 754–771. https://doi.org/10.1037/pspi0000402
  • Gable, S. L., Reis, H. T., Impett, E. A., & Asher, E. R. (2004). What do you do when things go right? The intrapersonal and interpersonal benefits of sharing positive events. Journal of Personality and Social Psychology, 87(2), 228–245.

موضوع‌ها

  • دوستی
  • دوست‌یابی
  • تنهایی
  • پیوند اجتماعی