رفتن به محتوا

راهنمای جامع

سبک تفکر: دوست دارید چگونه فکر کنید، و چرا این آزمون هوش نیست

ژرف‌کاوی، کنجکاوی، استدلال سنجیده، شهود، گشودگی به بازنگری و آسودگی با ابهام: راهنمایی دربارهٔ شش ترجیح فکری. این یک آزمون هوش نیست.

نوشتهٔ TraitLume Editorial۸ دقیقه مطالعه

یک مسئله را به دو نفر بدهید و نگاه کنید چه می‌شود. یکی می‌خواهد یک شب تمام با آن کلنجار برود؛ دیگری جوابی سریع و قدم بعدی را می‌خواهد. یکی همهٔ گزینه‌ها را فهرست می‌کند؛ دیگری فقط می‌داند. یکی از پرسشِ باز لذت می‌برد؛ دیگری تا پرونده بسته نشود آرام نمی‌گیرد.

هیچ‌کدام باهوش‌تر نیست. هر کدام سبک متفاوتی دارد: عادت‌ها و ترجیح‌هایی در اینکه دوست دارد ذهنش را چطور به کار بیندازد. در این راهنما می‌خوانید سبک تفکر چیست، پژوهش‌های پشت شش بُعد آزمون «سبک تفکر» کدام‌اند، و چطور می‌توانید از نیم‌رخ‌تان برای یادگیری، تصمیم‌گیری و کار با کسانی که جور دیگری فکر می‌کنند استفاده کنید.

اول اینکه این آزمون چه نیست

از همین ابتدا روشن بگوییم: «سبک تفکر» آزمون هوش نیست و توانایی را نمی‌سنجد.

آزمون هوش مسئله‌هایی با پاسخ درست جلویتان می‌گذارد و می‌شمارد چند تا را حل می‌کنید؛ یعنی عملکرد را می‌سنجد. «سبک تفکر» اصلاً پاسخ درست ندارد. می‌پرسد از چه چیزی لذت می‌برید و معمولاً چطور با مسائل روبه‌رو می‌شوید، و همهٔ پاسخ‌ها به یک اندازه معتبرند. این آزمون ترجیح را می‌سنجد.

ترجیح و توانایی دو چیز متفاوت‌اند. ممکن است کسی عاشق معماهای سخت باشد، بی‌آنکه در حلشان خیلی سریع باشد. ممکن است کسی از تحلیل‌های طولانی خوشش نیاید، اما وقتی لازم شود در آن بسیار توانا باشد. پژوهش‌ها هم این تمایز را تأیید می‌کنند: مرور و فراتحلیل گسترده‌ای که فون اشتوم و اکرمن (۲۰۱۳) انجام دادند نشان داد علاقه به فعالیت ذهنی و توانایی ذهنیِ اندازه‌گیری‌شده رابطه‌ای مثبت اما نه چندان قوی دارند. خیلی‌ها بیش از آنچه نمره‌های آزمونشان نشان می‌دهد از فکر کردن لذت می‌برند، و خیلی‌ها تواناتر از آن‌اند که ترجیح‌هایشان نشان می‌دهد.

پس نتیجه‌های شما هیچ چیزی دربارهٔ میزان توانایی، تحصیلات یا هوشتان نمی‌گوید. نمرهٔ بالا «بهتر» نیست و نمرهٔ پایین زنگ خطر نیست. هر دو سرِ هر بُعد مزیت‌های واقعی دارند.

این آزمون، آزمون «سبک‌های یادگیری» هم نیست. این ایدهٔ رایج که آدم‌ها وقتی بهتر یاد می‌گیرند که آموزش با سبک مورد علاقه‌شان (دیداری، شنیداری و مانند این‌ها) جور باشد، وقتی درست آزموده شد چندان دوام نیاورد؛ پاشلر و همکارانش (۲۰۰۸) در مروری دقیق همین را نشان دادند. سبک تفکر توصیف می‌کند دوست دارید با مسئله‌ها و تصمیم‌ها چطور روبه‌رو شوید؛ نسخه‌ای برای اینکه حتماً چطور باید به شما آموزش داد نیست.

شش بُعد

این آزمون از چند دهه پژوهش دربارهٔ چیزی بهره می‌گیرد که روان‌شناسان گرایش‌های فکری می‌نامند. هر یک از شش بُعد سنت پژوهشی خودش را دارد. عبارت‌های آزمون نوشتهٔ خود ماست؛ ایده‌ها تازه نیستند.

ژرف‌کاوی

اینکه چقدر از فکر کردنِ پیوسته و پرزحمت، به خاطر خودِ فکر کردن، لذت می‌برید. در سال ۱۹۸۲، جان کاچیوپو و ریچارد پتی مفهوم نیاز به شناخت را مطرح کردند: گرایش به جست‌وجوی فکر کردنِ عمیق و لذت بردن از آن. کسانی که در این بُعد بالا هستند دوست دارند آن‌قدر با مسئله بمانند تا گره‌اش باز شود. کسانی که پایین‌ترند ترجیح می‌دهند وقتی دلیل خوبی هست عمیق فکر کنند و انتخاب‌های روزمره را ساده نگه دارند. این تنبلی نیست؛ استفادهٔ بهینه از توجه است.

کنجکاوی گسترده

اینکه علایقتان تا کجا پرسه می‌زند. پژوهش‌های کنجکاوی نشان داده‌اند که کنجکاوی شکل‌های گوناگونی دارد و میل به کاوشِ گسترده با میل به فرو رفتن در عمق فرق می‌کند. کسانی که در این بُعد بالا هستند با شوق از این شاخه به آن شاخه می‌روند و ایده‌هایی از حوزه‌های بی‌ربط را به هم وصل می‌کنند. کسانی که پایین‌ترند روی چند حوزهٔ برگزیده تمرکز می‌کنند و رضایتشان را در استادی می‌یابند، نه در تنوع. یکی به پهنا می‌رود، دیگری به ژرفا.

استدلال سنجیده

اینکه چقدر دوست دارید مسائل را گام‌به‌گام حل کنید: جمع کردن واقعیت‌ها، سبک‌سنگین کردن گزینه‌ها و وارسی منطق پیش از تصمیم. کسانی که در این بُعد بالا هستند وقتی بیشترین اطمینان را دارند که یک انتخاب کامل سنجیده شده باشد. کسانی که پایین‌ترند ترجیح می‌دهند تصمیم بگیرند و در مسیر اصلاح کنند.

حس شهودی

اینکه چقدر به حس درونی، برداشت نخست و ارزیابی سریع آدم‌ها و موقعیت‌ها اعتماد می‌کنید. کسانی که در این بُعد بالا هستند اغلب پیش از آنکه بتوانند دلیلش را بگویند، می‌دانند.

نکتهٔ غافلگیرکننده اینجاست. شاید انتظار داشته باشید استدلال سنجیده و حس شهودی دو سرِ یک طیف باشند، یعنی بالا بودن در یکی به معنای پایین بودن در دیگری باشد. پژوهش‌ها چیز دیگری می‌گویند. رزمری پاچینی و سیمور اپستاین (۱۹۹۹) دریافتند که سبک عقلانی و سبک شهودی (تجربی) تا حد زیادی مستقل از هم‌اند. خیلی‌ها به هر دو تکیهٔ زیادی دارند و برخی به هیچ‌کدام چندان. برای همین آزمون این دو را جداگانه می‌سنجد، و نیم‌رخ شما می‌تواند هر دو را هم‌زمان به‌عنوان سبک‌های شاخص نشان دهد.

گشودگی به بازنگری

اینکه چقدر راحت از به چالش کشیده شدن استقبال می‌کنید و دیدگاه‌هایتان را به‌روز می‌کنید. جاناتان بارون این را تفکر فعالانه گشاده‌ذهن نامید: آمادگی برای جست‌وجوی دلیل‌هایی که نشان دهند شاید اشتباه می‌کنید، و سنجیدن شواهد در برابر باورهای فعلی‌تان. استانوویچ و وست (۱۹۹۷) دریافتند کسانی که خود را این‌گونه توصیف می‌کردند، در ارزیابی استدلال‌ها بر پایهٔ کیفیت خودِ استدلال، و نه بر پایهٔ موافقت با نتیجه‌اش، بهتر عمل می‌کردند. در سوی دیگر کسانی هستند با باورهایی استوار، که با احتیاط و فقط به دلیلی محکم نظرشان را عوض می‌کنند. این ثبات هم ارزش خودش را دارد: به دیگران چیزی قابل اتکا می‌دهد.

آسودگی با ابهام

اینکه با پرسش‌های باز، نشانه‌های ضدونقیض و مسئله‌هایی که یک پاسخ درستِ واحد ندارند چقدر راحت هستید. پژوهش‌هایی که به دههٔ ۱۹۴۰ برمی‌گردند بررسی کرده‌اند که آدم‌ها چقدر متفاوت به عدم قطعیت و به نیاز به پاسخی قطعی واکنش نشان می‌دهند. کسانی که در این بُعد بالا هستند می‌توانند پیش از آنکه همه‌چیز روشن شود جلو بروند. کسانی که پایین‌ترند وضوح و جمع‌بندی را ترجیح می‌دهند، و همین است که پروژه‌ها را به سرانجام و تصمیم‌ها را به نتیجه می‌رساند.

هر سبک کِی به کار می‌آید؟

هیچ سبکی همه‌جا برنده نیست. چند نمونه:

  • تحلیل دقیق در تصمیم‌های ناآشنا و پرمخاطره جلوی اشتباه‌های پرهزینه را می‌گیرد، اما وقتی سرعت مهم‌تر از دقت است می‌تواند کندتان کند.
  • شهود سریع است و اغلب هم درست از آب درمی‌آید، اما فقط در شرایط مناسب. دنیل کانمن و گری کلاین (۲۰۰۹)، دو پژوهشگری که مدت‌ها به نظر می‌رسید با هم اختلاف نظر دارند، در مقاله‌ای اثرگذار با هم به این نتیجه رسیدند که شهود معمولاً وقتی قابل اعتماد است که محیط به‌قدر کافی منظم باشد تا بشود از آن یاد گرفت، و فرد تمرین زیادی همراه با بازخورد خوب داشته باشد. پرستاری که سال‌ها در یک بخش کار کرده، یا شطرنج‌بازی باتجربه، حق دارد به حس درونی‌اش اعتماد کند. در موقعیتی کاملاً تازه، همان حس سریع می‌تواند گمراه کند.
  • کنجکاوی گسترده پیوندهای خلاقانه می‌سازد؛ علاقهٔ متمرکز تخصص عمیق می‌سازد.
  • گشودگی به بازنگری شما را در حال یادگیری نگه می‌دارد؛ باور استوار شما را قابل اتکا نگه می‌دارد.
  • آسودگی با ابهام گزینه‌ها را تا روشن شدن موقعیت باز نگه می‌دارد؛ ترجیح وضوح کار را به جمع‌بندی می‌رساند.

سودمندترین پرسش به‌ندرت این است که «من چه سبکی دارم؟» بیشتر این است که «این موقعیت چه سبکی می‌طلبد، و آیا همان سبکی است که من به‌طور طبیعی سراغش می‌روم؟»

خواندن نیم‌رخ خودتان

نتیجه‌تان نمرهٔ شما را در هر یک از شش بُعد، با واژه‌ها و نه با نمرهٔ قبولی و ردی، نشان می‌دهد، به‌علاوهٔ سبک تفکر شاخصتان، یا دو سبک شاخص، وقتی هر دو با هم برجسته باشند. چند نکته برای خواندن آن:

سبک شاخصتان را پیش‌فرضتان بدانید، نه مرزتان. این شیوهٔ فکری است که به‌طور طبیعی بیشتر از همه سراغش می‌روید. شما سبک‌های دیگر را هم می‌توانید به کار ببرید و به کار می‌برید.

اگر هیچ سبکی برجسته نشد، این هم خودش یافته‌ای است. برخی نیم‌رخی متوازن با عنوان «ذهن چندوجهی» می‌گیرند که معمولاً شیوهٔ فکری منعطف و متناسب با موقعیت را توصیف می‌کند. برخی دیگر نتیجهٔ «عمل‌گرای واقع‌بین» را می‌گیرند، وقتی هیچ سبکی پیشتاز نیست و یک یا چند بُعد پایین‌ترند. این شیوهٔ فکری عملی و متمرکزی را توصیف می‌کند که انرژی را برای کارهای مهم نگه می‌دارد. توانایی پایین را توصیف نمی‌کند.

یادتان باشد خودگزارشی محدودیت دارد. پاسخ‌هایتان ممکن است تحت تأثیر حال‌وهوا، خستگی، تصویری که از خود دارید و موقعیتی که در ذهن داشتید قرار بگیرد. سبک‌های تفکر با ویژگی‌های کلی‌تر شخصیت هم هم‌پوشانی دارند، به‌ویژه با گشودگی به تجربه، که می‌توانید آن را در آزمون پنج عامل بزرگ شخصیت بررسی کنید. و عبارت‌های «سبک تفکر» نوشتهٔ خود ماست و هنوز در پژوهشی منتشرشده اعتباریابی نشده است. نیم‌رخ‌تان را نقطهٔ شروعی سنجیده بدانید، نه اندازه‌گیری‌ای دقیق.

یک تمرین برای بیرون آمدن از عادت همیشگی انتخاب کنید. نتیجه‌تان تمرین‌های مشخصی برای سبک‌هایی دارد که کمتر به‌طور طبیعی سراغشان می‌روید. اگر کمتر پیش می‌آید پای مسئله‌ای سخت بنشینید، وقتی کوتاه و ثابت به یکی از آن‌ها بدهید. اگر معمولاً به حس درونی‌تان اعتماد می‌کنید، پیش از تصمیمی بزرگ دو گزینه و برای هر کدام یک خطر را بنویسید. اگر تشنهٔ جمع‌بندی هستید، یک پرسش کم‌اهمیت را یک هفته باز بگذارید و ببینید چه یاد می‌گیرید.

سبک تفکر در تیم

تیم‌ها اغلب دربارهٔ چگونگی تصمیم‌گیری بحث می‌کنند، در حالی که فکر می‌کنند دربارهٔ خودِ تصمیم بحث می‌کنند. یکی دادهٔ بیشتری می‌خواهد؛ دیگری می‌خواهد حرکت کند. یکی مدام پرسش را دوباره باز می‌کند؛ دیگری می‌خواهد بسته شود. نام بردن از سبک‌های تفکر می‌تواند این اصطکاک را به تقسیم کار تبدیل کند: کسی که استدلال سنجیده دارد منطق را وارسی می‌کند، عضو شهودی آنچه را درست به نظر نمی‌رسد گوشزد می‌کند، آن که کنجکاوی گسترده دارد ایده‌ای از جای دیگر می‌آورد، و کسی که وضوح را ترجیح می‌دهد مطمئن می‌شود که بالاخره تصمیمی گرفته شود.

اگر این‌طور به کار رود، آزمون زبانی مشترک و بی‌قضاوت است. هرگز نباید از آن برای استخدام، ترفیع یا هر تصمیم دیگری دربارهٔ یک فرد استفاده شود. سازمان فقط وقتی نتیجه‌های فردی شما را می‌بیند که خودتان آن‌ها را به اشتراک بگذارید، و خلاصه‌های تیمی، هر جا به کار روند، فقط الگوهای گروهیِ بی‌نام را نشان می‌دهند.

آیا سبک شما ممکن است تغییر کند؟

سبک‌های تفکر نسبتاً پایدارند، اما ثابت نیستند. با تجربه، آموزش، اقتضای کارتان و مرحلهٔ زندگی جابه‌جا می‌شوند. و می‌توانید سبکی را که به‌طور طبیعی سراغتان نمی‌آید تمرین کنید؛ اغلب ارزشمندترین کاری که با نتیجه‌تان می‌توانید بکنید همین است. دوباره دادن آزمون بعد از یک سال یا بعد از تغییری بزرگ می‌تواند جالب باشد.

ببینید دوست دارید چگونه فکر کنید

اگر تا حالا برایتان سؤال بوده که چرا برخی کارها به شما انرژی می‌دهند و برخی دیگر خسته‌تان می‌کنند، یا چرا شما و همکارتان همیشه از دو سرِ مخالف سراغ یک مسئله می‌روید، آزمون سبک تفکر را امتحان کنید. ۳۶ عبارت دارد، حدود پنج دقیقه طول می‌کشد و پاسخ درست یا غلط ندارد. نتیجه‌ها خصوصی می‌مانند، مگر اینکه خودتان بخواهید به اشتراکشان بگذارید.

منابع

  • Cacioppo, J. T., & Petty, R. E. (1982). The need for cognition. Journal of Personality and Social Psychology, 42(1), 116–131. https://doi.org/10.1037/0022-3514.42.1.116
  • Pacini, R., & Epstein, S. (1999). The relation of rational and experiential information processing styles to personality, basic beliefs, and the ratio-bias phenomenon. Journal of Personality and Social Psychology, 76(6), 972–987. https://doi.org/10.1037/0022-3514.76.6.972
  • Stanovich, K. E., & West, R. F. (1997). Reasoning independently of prior belief and individual differences in actively open-minded thinking. Journal of Educational Psychology, 89(2), 342–357. https://doi.org/10.1037/0022-0663.89.2.342
  • von Stumm, S., & Ackerman, P. L. (2013). Investment and intellect: A review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 139(4), 841–869. https://doi.org/10.1037/a0030746
  • Kahneman, D., & Klein, G. (2009). Conditions for intuitive expertise: A failure to disagree. American Psychologist, 64(6), 515–526. https://doi.org/10.1037/a0016755
  • Pashler, H., McDaniel, M., Rohrer, D., & Bjork, R. (2008). Learning styles: Concepts and evidence. Psychological Science in the Public Interest, 9(3), 105–119. https://doi.org/10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x

موضوع‌ها

  • سبک تفکر
  • شهود
  • کنجکاوی
  • تصمیم‌گیری
  • گشودگی ذهنی